O procesie rozwoju mowy

Proces rozwoju mowy przebiega etapami i trwa kilka lat. Rodzice często zastanawiają się, zwłaszcza porównując dziecko z jego rówieśnikami, czy jego pociecha prawidłowo się rozwija, zgodnie z normami, według których powinno posiadać w danym czasie konkretne umiejętności. Jedną z takich umiejętności jest mówienie. I mimo, że każde dziecko jest inne i rozwija się we własnym tempie oraz kierunku, warto wiedzieć, do którego momentu można bagatelizować pewne objawy, a kiedy udać się do specjalisty.

W rozwoju mowy językoznawcy wyróżniają następujące okresy:

  • okres melodii, zwany również okresem przygotowawczym (0-1),
  • kres wyrazu (1-2),
  • okres zdania (2-3),
  • okres swoistej mowy dziecięcej (3-7).

Okres melodii (0 – 1). Okres ten rozpoczyna się z chwilą urodzenia dziecka do ukończenia przez nie pierwszego roku życia. Między drugim a trzecim miesiącem życia pojawia się głużenie. Są to dźwięki podobne do samogłosek i spółgłosek. Około piątego - szóstego miesiąca życia rozpoczyna się gaworzenie. Teraz dziecko zaczyna świadomie powtarzać i naśladować dźwięki mowy. Przed ukończeniem pierwszego roku życia powinny pojawić się pierwsze słowa. W słowniku dziecka możemy już zaobserwować samogłoski a, o, u, e, y, i oraz spółgłoski m, p, b, t, d. Brak gaworzenia - to bardzo niepokojący objaw, którego nie można bagatelizować. Może świadczyć o problemach dziecka ze słuchem. Słowa wymawiane przed pierwszym rokiem życia nie są kojarzone z przedmiotem.

Okres wyrazu (1 – 2). W wieku 18 miesięcy przeciętne dziecko posiada słownik liczący około 50 słów, które umie powiedzieć oraz około 100 słów, które rozumie. Mniej więcej w tym wieku u wielu dzieci obserwujemy zjawisko określane jako eksplozja nazywania. Polega ono na etykietowaniu wszystkiego, co znajduje się w zasięgu wzroku.

Okres zdania (2 – 3). W tym okresie wyłaniają się poszczególne kategorie gramatyczne, gwałtownie wzbogaca się słownik. Mowa ulega dalszemu doskonaleniu. Dziecko powinno już wymawiać wszystkie samogłoski ustne i nosowe. Pojawiają się proste zdania. Obok spółgłosek p, b, m pojawiają się zmiękczenia pi, bi, mi oraz w, f, wi, fi, ś, ź, ć, dź, ń, li, k, g, ch, ki, gi, chi, j, ł. Pod koniec tego okresu mogą się też pojawić głoski s, z, c, dz, a nawet sz, ż, cz, dż. Wymienione głoski nie zawsze są pełnowartościowe, a czasem bywają zastępowane innymi, łatwiejszymi. Mowę dziecka trzyletniego cechuje zmiękczanie głosek – s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż są często wymawiane jak ś, ź, ć, dź. Głoska r może być pomijana lub zastępowana przez inną, na przykład j lub ł. Zamiast głoski f występuje ch i odwrotnie.

Okres swoistej mowy dziecięcej (3 – 7). Kończy się wraz z opanowaniem przez dziecko poprawnej wymowy. Utrwalają się takie głoski jak s, z, c, dz. Dziecko nie powinno już wymawiać ich jako ś, ź, ć, dź. Pojawia się głoska r, choć jej opóźnienie nie musi być jeszcze niepokojące. Opanowanie tej głoski to wielki sukces dla dziecka. W 5 roku życia mowa dziecka jest już zrozumiała. Utrwalane są głoski sz, ż, cz, dż. Dziecko potrafi je poprawnie powtórzyć. W 6 rok życia mowa powinna być opanowana pod względem dźwiękowym. Półroczne opóźnienia przy pojawianiu się poszczególnych głosek są dopuszczalne, przy dłuższych należy zasięgnąć porady logopedy.

Co powinno niepokoić:

  • Oddychanie przez usta (otwarta buzia), chrapanie czy też częste infekcje gardła i uszu mogą być objawami przerośniętego trzeciego migdała, co w rezultacie prowadzi do problemów ze słuchem. Sprzyja również powstawaniu wad wymowy i zgryzu.
  • Jedną z przyczyn powstawania wad wymowy i zgryzu jest niewłaściwy sposób połykania (dziecko od 3 roku połykając, powinno unosić język za górne zęby).
  • Dziecko po ukończeniu 2 r.ż. nie mówi, porozumiewa się za pomocą gestów i krzyków.
  • Dziecko w wieku 3 lat i starsze mówi dużo, ale jego wypowiedzi są niezrozumiałe dla otoczenia.
  • Gdy dziecko wsuwa język między zęby podczas wymawiania niektórych głosek,
  • Dziecko mówi foda zamiast woda; szapa zamiast żaba (zamienia w na f, b na p), jest to mowa bezdźwięczna. Dziecko 4-letnie nie wymawia głosek: k, g, mówi totek zamiast kotek, tula zamiast kula. Dziecko 4-5-letnie nie różnicuje słuchowo głosek: b-p; d-t; f-g; k, sz; s, cz np. pokazujemy dwa obrazki: półka i bułka, jura i góra, i prosimy o pokazanie bułki, a dziecko wskazuje na półkę i odwrotnie, może to świadczyć o zaburzonym słuchu fonemowym. Dziecko 5- letnie nie wymawia w izolacji głosek: sz, cz, ż/rz, dż. Dziecko w wieku 6 lat wymawia głoskę r nieprawidłowo lub nie wypowiada jej wcale.
  • Dziecko nie reaguje na nasze polecenia pomimo ich powtarzania, albo nie reaguje na zróżnicowane pod względem głośności dźwięki, reaguje nieadekwatnie na różne dźwięki, bardzo głośno mówi, głośno nastawia telewizor, mogą to być objawy kłopotów ze słuchem;
  • Gdy dziecko mówiąc, ślini się, wykonuje dziwne ruchy językiem, je i oddycha z otwarta buzią możemy mieć do czynienia z tzw. połykaniem niemowlęcym;
  • Gdy dziecko ma wadę zgryzu, zęby dolne z górnymi nie stykają się bądź są przesunięcia (tyłozgryz, przodozgryz), musimy wiedzieć, że może to prowadzić do wad wymowy.

Przy najmniejszych wątpliwościach dotyczących rozwoju mowy dziecka, nie należy czujności rodzicielskiej gasić obiegową opinią : „Ono jeszcze z tego wyrośnie” lub „Ma jeszcze na to czas”. Należy udać się do specjalisty, by zbadać słuch, zgryz, sposób połykania, oddychania, artykułowania głosek, a także ogólny psychiczny i fizyczny rozwój dziecka.

Wróć do wyboru aktualności